Drws '22'

Fel pob cariad da, mi fus innau yn dathlu Diwrnod Santes Dwynwen heddiw. Dwi hefyd yn ddigon ffodus i gael rhannu’r diwrnod hwnnw gyda Rhiannon, fy nghariad. Mae hithau yr un mor lwcus â minnau, wrth gwrs!

Ta waeth, rydym wedi symud yn ddiweddar iawn i dŷ yng Nglan yr Afon, Caerdydd. 22 ydi’r rhif ar ddrws coch y tŷ lle rydym bellach yn cyd-fyw.

22

Ein rhif lle oeda’r afon; hwn yw’r rhif
sydd ar ddrws fy nghalon;
ac o’r rhiniog, Rhiannon,
y mae’r rhif rhwng muriau ‘mron.

Wir yr, mae’r noson hon yn fargen. Ewch draw, da chi.

Fel rhan o’r dathliadau gofynnwyd i 60 llenor neu fardd ymateb, mewn 60 gair, i un o 60 rhyfeddod Eryri. Roeddwn i’n un o’r beirdd hynny ac fe’m parwyd i â’r rhyfeddod “Llythyr Pennal”.

Llythyr Pennal

gan Owain Glyndŵr at Siarl VI o Ffrainc, 31 Mawrth 1406

Melynai’r memrynnau’n hydrefau’r hil,
‘sgubwyd eu deiliach crin o’r co’.

Gyda’r dyddiau’n byrhau a’i gysgod yn ‘mestyn,
ac yntau heb lys na chwmni,

trampiodd Owain ar herw yn hir:
ond, o Bennal, caiff yn y Bae

gyffwrdd eleni â gorwelion llynedd
yn wydr, llechen a derw;

a diferion golau o gannwyll brwydr
ar ddrych y dŵr, un nos o wanwyn.

. . . . ac nid ydw i am ymddiheuro am fynd â’r gerdd i Gaerdydd ychwaith . . .

Nid dim ond erfyn am filwyr ac arfau i drechu’r Saeson y mae Owain Glyndŵr yn Llythyr Pennal. Ynddo cawn gipolwg ar weledigaeth fodern Owain Glyndŵr ar gyfer Cymru. Yn y Gymru hon byddai dwy brifysgol, eglwys annibynnol a Senedd gyda cynrychiolaeth ynddo o bob cwmwd yng Nghymru.

Wrth i lawer iawn o bobl ifanc Eryri, fel pobl ifanc eraill ar draws Cymru, wneud y daith droellog i Gaerdydd i chwilio gwaith neu goleg, ni fu’r cysylltiadau rhwng y ddau le erioed cyn gryfed. Gan drampio draw i Fae Caerdydd, gall rhywun ymdeimlo â thaith sydd wedi rhychwantu chwe chan mlynedd, a gweld rhai o ddyheadau Owain yn Llythyr Pennal wedi’u hymgorffori, mewn bric a mortar, yn Senedd Cymru.

Mae’n siŵr mai Cymru yw un o’r cenedloedd ifanc hynaf yn y byd; yn eu plith gall rhywun synhwyro y bu copâu Eryri yn ddisymud erioed; ar y llaw arall mae goleuni llewyrchus newydd yn y Bae a hwnnw’n dawnsio ar y crychdonnau ysgafn.

Cyfansoddwyd hon ger traffordd ym Mai 2011, a dyma hi’n cael ei pherfformio y tro cyntaf ym Mehefin yn Rockin’ Chair, Caerdydd. Mae’r testun isod hefyd.

Breuddwydio mewn Drive-Thru

Warrington Lymm, Ebrill 2011

Mae pawb ar darannau ar y cyffyrdd y dyddiau hyn,
neb yn anwylo’r daith, dim ond yn rhuthro i’w man gwyn
ar ddisberod, yn barhaus, ar ei hyd.

Ond i’r rhai blinderog, dihafan yn ein plith
mae lle i fwrw lludded nad yw’n rhith:
Services: 2 miles, yng nghesail y cyffyrdd clud.

Lle sy’n gyfarwydd rhwng dieithiriad, sy’n annwyl,
lle i gyfaddef ein dyheadau blin a sibrwd pob perwyl
sy’n gyffredin rhyngom,
am y troeadau a wnaed, am y milltiroedd a ddaw
yn boenus o obeithiol, a sgrial y traffig tu draw
i’r troad nesaf yn gwefru trwom.

Mwytho’r llain galed, llithro rhag stwyrian yr heol,
dilyn y llinell wen yn ofalus, ddefodol
a chael, yn gusan sgarled,
egwyl sy’n bersawr ar wddw’r cyfnos,
yn llenwi’r ffroenau, yn benysgafn o agos,
sy’n hudo’r afradlon heno’n gymuned:

Rhai’n byw i wario ac wedyn ffarwelio,
rhai’n lletya’n rhad hebddi neu hebddo,
rhai’n chwilio am westai, ambell latai,
rhai’n pendwmpian mewn car, criw’n heidio i’r bar,
rhai’n codi gwydyr, rhai’n darllen papur,
yn llowcio cwrw, yn torri’r garw,
yn chwennych cariad, yn ofni siarad,
rhai’n cario’r felan, rhai’n mynnu cloncian,
y ferch sy’n gweini peth tebyg i goffi,
y gweithwr gwallt-brân sy’n sgubo’r lloriau sydd byth yn lân
a’r rhai sydd am wylio’r cyfan yn mynd heibio

mewn oedfa fer sy’n ein tynnu i’w chôl
cyn i’r bore a’i siwrne ein dwyn ni yn ôl.

Daw llwncdestun o gyfeiriad anystywallt y truckstop:

mae cyfoedion unnos yn gyfeillion oes,
does na’m angen i neb yn fan hyn gario croes;
mae’r traffig di-baid yn profi bod,
y tu hwnt i’r ysbaid, ein llwybrau’n ddiddiwedd;
a heb chwilio na chael mae mwy na chynddaredd
ym mhatrymau mynd a dod.

Gyrrant, gyrrant i’n gwared, i waliau’r
ymylon, ond bydded
o’i hawlio’n y lôn a’i led
le i’n gwyl ar lain galed.

(I dun’ it in English, It’s wot his Nan wud’ve wanted)

Love like truths alleviate,
but, Will, I would kill for Kate.
You thought that she was clear,
you never knew truth in her;
your Best Man can take Kate
and loot the uncrowned lightweight.

You’re royal but you’ll ruin
the young girl, a serial sin;
no crown will ever caress
an insular, cold princess
and Kate, I debate, will be
in your court, a wreck, weighty
with loss, her loss for Osian –
poor Willie’s mighty Best Man.

Each night in our flightless fling
we’d languish in crude longing
until hand in hand we hid
our hope in hearts intrepid.
As we slept beneath Neptune’s
blue haze and amazed at moons
we swayed with dancing cedars,
sat-down to orchards of stars
as one by one worlds passed by,
minutes flowed like the Menai.

William, for all your valour,
Kate, you see, wants me, and more.
I’m regal, but I’m roguish
I’ll grant every vulgar wish;
to her, I’m danger, I’m dull
I’m the egg, I’m the eagle;
I buy meaow meaow with flowers
I’m the cost that cost incurrs.
My wealth is health and a song,
I’m a hoodlum, I’m headlong,
I’m a smartarse, I’m smitten,
I dance with heartstrings undone.
I, too, am what makes her tick,
I’m mental, I’m romantic:
a romantic tormentor
to rock Kate right to her core.

We’re fed up with comeupance,
fed up with this tariffed dance.
Kate and I, tonight, both know
a surer life than sorrow.
Above all, lest be Fali
a crime to lovers’ decree,
Fali to me is no more,
Fali, nor William’s valour.

The best this Best Man can be
is to yearn to stay horny.
I’m cunning, I’m a canine,
and Kate, sorry mate, is mine.

Kurt Cobain

Yn rhy ddig daw’r arddegau
i’n rhan, y poenydwyr iau;
daw’r ing, y mood swing a’r siom
yn dynn i gydio ynom
yn ddifynedd, ddifenwol
braidd yn ein craidd roc a rôl.

Roc a rôl i’r oedolyn
roi’i oes yn pryderu’i hun
am wisg flêr, am gân erwin
â chur ei sgrech ar y sgrin;
i’n clustiau ninnau cawn hon
yn sarrug ei chysuron.

Ymhél â’r rebel mae’n rhaid
i bob un tra bo’u henaid;
tyfu’r gwallt am mai dallt dim
a nodwedda’n byd diddim
yn bymtheg – angen rhegi
â chŵyn iau ein hochain ni.

Uniaethu â’r gân chwithig
wnes innau trwy’r dyddiau dig;
yn nyfnder nos arhosais
i fwynder llef, nadu’r llais,
gydio’n y gwaed. Un a’i gân
yn feichus, yn falm fechan.

Y llais erchyll o serchog
yw salmau a rhegau’r rôg;
mae’n canu, mae’n rhygnu rhwng
llenwi’r gwyll yn rhai, – gollwng
rhai yn swil i’r nos eilwaith;
yn nhranc rhai ieuanc a’u hiaith
mae’n deall, deall i’r dim,
nodweddion y byw diddim.

A gwn, wedi f’ugeinoed,
y gŵr nad yw’n bymtheg oed,
mai lle eraill yw aros
ochneidiau’r nodau’n y nos.
Tynnu ar Kurt wna’r rhai caeth,
ei wewyr a’i gwmnïaeth;
yn ei lais maent fythol iau
yn rhy ddig eu harddegau.

Ac am wn i, dyla’r gerdd orffen yn amherffaith fel hyn:

Rhag bod yn rhwystredig felly, beth am godi gitâr, tamborin, seiloffon a chrwth a chanu cân i leddfu’r llid?

Pawb gyda’i gilydd. 1, 2, 3:

Dreifars Sala’r Sul

Mae’n seithfed dydd ar lonydd y wlad,
ar bnawn bach trwm ‘rôl cinio dydd Sul,
daw clychau’r eglwys i ganu i gyd,
a’r capel i agor ei ddrysau bach cul.

Mae’n seithfed dydd ar lonydd y wlad,
Ar seti’r ceir yn gorffwys mae ffyn
y defaid sy’n araf, araf o hyd
yn gyrru i’w llannau, a’u gwalltiau’n wyn.

O hyd, o hyd, dwi’n dod ar eu traws,
 byd yn hen, O! Be da’ ni haws?

Yn rhydd, ddydd Sul, reit siŵr yr oedd Sais
A’i ffôr-bai-ffôr heb ffitio’r ffyrdd,
minnau’n ei ganlyn mewn Ffordyn am oes-
fe dybiant hi’n neis fod y cloddiau’n wyrdd!

O hyd, o hyd, dwi’n dod ar eu traws,
Â’n byd yn un haf, O! Be da’ ni haws?

Wel dyna fo, fe brynai geffyl-
y ceffyl hardda’ erioed a fu,
a’i bedolau’n tarannu, tarannu mor ddyfal
wrth daro’r ffordd â’i goesau’ cry’.

Mae’n seithfed dydd ar lonydd y wlad,
dwi’n diolch i Dduw, mi ga’i ryddhad.